Komisja Europejska przedstawiła projekt Wieloletnich Ram Finansowych (WRF) na lata 2028-2034, opiewający na blisko 2 bln EUR. Propozycja ta, oparta na hasłach elastyczności i uproszczenia, zakłada gruntowną zmianę struktury budżetu Unii Europejskiej. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny (EKES) poddał te plany szczegółowej analizie, wskazując na kluczowe zagrożenia dla polityki spójności, rolnictwa oraz udziału społeczeństwa obywatelskiego.
Architektura nowego budżetu: Uproszczenie czy centralizacja?
Jednym z najbardziej kontrowersyjnych elementów wniosku Komisji jest połączenie środków na spójność, rolnictwo, rybołówstwo, migrację i bezpieczeństwo w jednych ramach finansowych. EKES stanowczo sprzeciwia się takiemu rozwiązaniu. Stwarza to strukturalne ryzyko konkurencji o te same zasoby między wymiarem społecznym, rozwojem regionalnym a polityką bezpieczeństwa.
Komitet ostrzega również przed centralizacją decyzji. Przeniesienie odpowiedzialności z poziomu regionalnego na szczebel stolic narodowych podważa zasadę pomocniczości i marginalizuje specyficzne potrzeby obszarów oddalonych, wyludniających się czy wyspiarskich. Dodatkowo nominalny wzrost budżetu, który zaledwie równoważy inflację, oznacza konieczność realizacji unijnych ambicji przy mniejszych realnych nakładach.
Ochrona niezależności kluczowych funduszy i polityk
Wizja zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego kładzie nacisk na zachowanie tożsamości i przewidywalności kluczowych polityk unijnych. EKES formułuje w tym zakresie kategoryczne postulaty:
- Polityka społeczna i spójność: Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) oraz Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji muszą pozostać odrębnymi, samodzielnymi instrumentami z odpowiednio zwiększonym finansowaniem. Wydatki socjalne w planach krajowych i regionalnych powinny zostać podniesione do 20%.
- Wspólna Polityka Rolna (WPR): Zdecydowanie odrzucono propozycje cięć budżetowych w tym sektorze. Komitet apeluje o przywrócenie budżetu WPR do poziomu 0,5% PKB UE oraz ograniczenie płatności bezpośrednich do 100 000 EUR na gospodarstwo, przy jednoczesnym wsparciu dla wymiany pokoleniowej.
- Konkurencyjność i innowacje: Pozytywnie oceniono utworzenie Europejskiego Funduszu Konkurencyjności oraz wzmocnienie budżetu programu „Horyzont Europa”, które są kluczowe dla zrównoważonego wzrostu, autonomii strategicznej i transformacji cyfrowej.
Rola partnerów społecznych i nowe zasoby własne
Zapewnienie przejrzystości i skuteczności funduszy unijnych wymaga wdrożenia silnej zasady partnerstwa. EKES podkreśla, że partnerzy społeczni, organizacje pozarządowe i przedstawiciele regionów muszą mieć zagwarantowany pełny udział w programowaniu i monitorowaniu wydatków. Rządy krajowe odmawiające współpracy w tym zakresie powinny być objęte systemem kar oraz odpowiednimi zabezpieczeniami. Wzmocnieniu demokracji i przestrzeni obywatelskiej ma służyć również pełne i elastyczne finansowanie programów takich jak AgoraEU.
Zbudowanie budżetu zorientowanego na przyszłość jest niemożliwe bez reformy po stronie dochodów. EKES popiera wprowadzenie nowych zasobów własnych, w tym mechanizmów opartych na CBAM, opłatach od e-odpadów czy handlu elektronicznym, domagając się jednocześnie ambitnego planu zmniejszania zależności Unii od składek opartych na dochodzie narodowym brutto (DNB).
Kompletny zestaw analiz poszczególnych rozporządzeń, instrumentów zewnętrznych oraz programów horyzontalnych zawarto w oficjalnym sprawozdaniu. Aby zapoznać się ze szczegółowymi rekomendacjami Komitetu, sięgnij po dokument źródłowy: