W Warszawie odbyło się drugie posiedzenie Podkomitetu ds. stosowania Karty Praw Podstawowych, podczas którego przyjęto kluczową uchwałę dotyczącą przyszłej perspektywy finansowej. Eksperci alarmują: brak wyraźnych odniesień do Konwencji ONZ w nowych planach Unii Europejskiej może oznaczać regres w ochronie praw osób z niepełnosprawnościami.
Kluczowe ustalenia II posiedzenia Podkomitetu
25 marca 2026 roku w Warszawie odbyło się drugie posiedzenie Podkomitetu do spraw stosowania Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej we wdrażaniu perspektywy finansowej 2021–2027. Obradom, które otworzyła Ministra Monika Sikora, przewodniczyła Karolina Dreszer-Smalec. Głównym punktem programu było przyjęcie Uchwały nr 5, która wyraża głębokie zaniepokojenie kształtem projektowanego porządku prawnego na lata 2028–2034.
Dlaczego Konwencja ONZ (KPON) musi pozostać zasadą horyzontalną?
Podkomitet podkreśla, że samo odwołanie do Karty Praw Podstawowych jest niewystarczające. W stanowisku wskazano na konkretne zagrożenia:
- Obniżenie standardów: Brak bezpośredniego odwołania do KPON prowadzi do faktycznego obniżenia ochrony prawnej w porównaniu z obecną perspektywą finansową.
- Brak konkretnych obowiązków: Karta Praw Podstawowych nie nakłada tak szczegółowych obowiązków pozytywnych w zakresie realnej dostępności, deinstytucjonalizacji czy racjonalnych usprawnień, jak robi to Konwencja ONZ.
- Ryzyko regresu: Ograniczenie się wyłącznie do ogólnych zapisów stwarza realne niebezpieczeństwo finansowania działań sprzecznych z prawem międzynarodowym.
Narzędzia wspierające wdrażanie praw człowieka
Podczas spotkania zaprezentowano również zaawansowane prace nad standardami wdrażania praw podstawowych w projektach unijnych:
- Narzędzia autodiagnozy: Powstają specjalne kwestionariusze („barometry różnorodności”) dla wnioskodawców oraz narzędzia self-assessment dla jednostek samorządu terytorialnego.
- Dostępność społeczna: Zaproponowano metodę Human Rights Impact Assessment, czyli jakościową analizę wpływu projektów na grupy narażone na dyskryminację.
- Budżetowanie równościowe: Trwają prace nad metodologią, która pozwoli na realne uwzględnianie równości płci i szans w procesach planowania wydatków.
Rekomendacje i dalsze kroki
Uchwała została skierowana do Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego oraz Rządu RP. Podkomitet rekomenduje m.in. wzmocnienie odniesień do KPON w dokumentach programowych oraz przeprowadzenie pilotażu nowych narzędzi autodiagnozy wraz z dedykowaną ścieżką edukacyjną dla beneficjentów środków unijnych.
Dokumentacja
Prezentacje
Narzędzia AUTODIAGNOZY dla Wnioskodawców
Narzędzia Autodiagnozy dla Wnioskodawcy SELF ASSESMENT TOOL dla Samorządów
STOSOWANIE KONWENCJI O PRAWACH OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH
Aktualizacja Wytycznych dotyczących realizacji zasad równościowych